Verslag van een bezoek aan de Spacecowboys: “Laatste planken voor magische plek in Amerikaanse schuur”

Zelf staan ze bekend om hun verrassende, fraaie en vaak humorvolle kunstobjecten in de openbare ruimte, maar toen architect Ellen Schild van Studio Groen+Schild haar ontwerp voor hun nieuwe atelier liet zien, waren Albert Dedden en Paul Keizer van kunstenaarsduo de Spacecowboys toch flink verrast. Want: hoeveel mooier was het dan ze zich hadden voorgesteld bij het begin van het ontwerpproces. ‘’We vielen even stil. Dit was echt wat we wilden’’, zegt Keizer.  

Gulden Adelaar

Beide Spacecowboys (net winnaar van de Gulden Adelaar, de tweejaarlijkse Deventer cultuurprijs) waren vrijdag 23 januari gastheer van de eerste Rondeel Oplevering van het jaar, de serie bezoeken van het Deventer architectuurcentrum aan gebouwen die net, of nog net niet zijn opgeleverd. Ook dit keer was er veel belangstelling, zowel van vakmensen als andere belangstellenden. Met zestig bezoekers zat de werkplaats van Dedden en Keizer op het terrein van De Gasfabriek dan ook flink vol. 

Architect echt nodig

Ook Dedden prees het werk van Groen+Schild op het hippe bedrijvenpark aan de Zutphenseweg. ‘’We zijn 36, 37 jaar geleden samen begonnen, hebben in schuren gezeten, kelders, een kraakpand, een oude machinefabriek in het Havenkwartier en nu hier. Dit gebouw is onze jas, met ons dakterras als meest magische plek. Dit is meer dan de kers op de taart. Daar hadden we echt een architect voor nodig.”

Co-creatie

Ellen Schild, architect en mede-directeur van Groen+Schild, sprak van een heel bijzondere opdracht, die ze samen met haar collega-architect Arnold de Bruin en stagiaire Elise Brouwer uitwerkte, maar ook met beide kunstenaars, waarmee ze ook al samenwerkte bij het eenkamerhotel Lucy Galaxy op het dak van het vorige Spacecowboy-atelier in het Havenkwartier en bij de verbouwing en inrichting van Hotel in het huis van Deventer aan het Grote Kerkhof. “Die koppelingen van architecten en kunstenaars zijn altijd heel mooie projecten. Ook deze werkplaats is echt een co-creatie, wij als architect, maar echt ook met Albert en Paul.’’

Schild noemde het vertrek van de Spacecowboys een verlies voor het Havenkwartier, maar roemde ook hun nieuwe plek, pal aan de IJssel op een terrein dat nog volop in ontwikkeling is. “Als kunstenaars zijn ze ook placemakers. Ze gingen de boel hier opschudden. Dat is gelukt’’.

Karakteristiek silhouet

Bij het ontwerp van het gebouw liet Studio Groen+Schild zich inspireren door de vorm van oude Amerikaanse schuren, een liefde van Albert Dedden, die op reis door de Verenigde Staten verslingerd raakte aan de silhouetten van hout die zo karakteristiek zijn voor het landelijke Amerika. In het kenmerkende verhoogde dakgedeelte van die schuren zag Schild weer een parallel met de daken van de fabrieksgebouwen van de voormalige gasfabriek. “Die hadden als dak vaak een hoger gedeelte, het plofgedeelte van het gebouw, het gedeelte dat bij een ontploffing de lucht in ging, waardoor de rest van het gebouw behouden bleef.’’

Twee voorkanten

Op het terrein van De Gasfabriek kochten beide kunstenaars een kavel op een fraaie plek, pal aan de IJssel-dijk, maar ook aan de groene as uit het stedenbouwkundig plan voor de herontwikkeling, een as tussen uiterwaarden en Zutphenseweg, waardoor het gebouw van de Spacecowboys van beide kanten goed zichtbaar is. “We hebben eigenlijk twee voorkanten. Richting de Zutphenseweg, maar voor ons is de echte voorkant de kant van de IJssel’’, zegt Dedden.

Naast een dubbelhoge werkplaats op de begane grond voor het fabriceren van de vaak omvangrijke kunstwerken en een tweede werkplaats voor het brainstormen en het maken van modellen, kwam er op de eerste verdieping een ruimte voor workshops en cursussen, die ook wordt verhuurd voor bijeenkomsten. Bleef over de zolder, die voor het grootste gedeelte is ingericht als overdekt dakterras, met een open venster naar de IJssel. 

Ingekaderd uitzicht

De meest magische plek van het gebouw, zeggen Dedden en Keizer over de ruimte met uitzicht over de waterplassen en de oevers van de rivier, terwijl de A1-brug over de IJssel net buiten beeld blijft. Tot tevredenheid van architect De Bruin. “We wilden een kader om het uitzicht maken, maar op basis van de kaart van de gemeente wisten we bij het ontwerpen niet precies wat we te zien zouden krijgen. Het pakte heel mooi uit.’’

Geweldige prestatie

Op het dakterras is ook het aandeel van de opdrachtgevers zelf in de bouw te zien. Het houten balkenstaketsel van de oorspronkelijke Amerikaanse barn is vervangen door een constructie van staal, op de begane grond grotendeels dichtgezet met glas, met daarbovenop een zwarte doos. “Meer is het eigenlijk niet, hallenbouw met staalconstructie, een heldere structuur met een houten jas eromheen. In het midden zit een dichte strook met trappen en toiletten, op de begane grond is bijna alles open. De twee kunstenaars hebben de huid gemaakt. In meerdere seizoenen, een geweldige prestatie’’, oordeelt Schild.

Heel intiem

Dat gebeurde met onbehandelde houten planken, die Dedden en Keizer in de loop der tijd en stukje bij beetje hebben aangebracht, de laatste strook oktober vorig jaar, herkenbaar aan de nog lichte kleur. Tussen de planken van de kap telkens een kleine kier. “Energetisch is dat heel goed. De schil ventileert, het dakterras is heel intiem, de plek is subliem. We hadden ons van tevoren niet gerealiseerd hoe prettig het hier werken is’’, zegt Keizer.

Daartoe draagt ook de grotendeels glazen begane grond bij. “Zichtbaarheid is belangrijk voor ons. Onze beelden staan in de publieke ruimte, 24 uur per dag gratis voor iedereen te zien. Met onze beelden vertellen we verhalen, met onze werkplaats doen we dat ook.’’

Meer informatie over het werk van de Spacecowboys is te zien op www.deddenkeizer.nl.